Καλωσορίσατε στην ιστοσελίδα του ιατρείου μας


  Τηλέφωνα Επικοινωνίας : 25210-25702 / 6948 463 600

Γρίπη ή κοινό κρυολόγημα;

Γρίπη ή Κοινό κρυολόγημα;

Τι έχω; Εποχική γρίπη ή απλό κρύωμα. Η μύτη βουλωμένη, ο λαιμός “γδέρνει”, το κεφάλι “βαρύ”. (Έκανα και το εμβόλιο!!!). Τα συμπτώματα μπορεί να είναι παρόμοια. Μην μπερδεύεστε όμως, άλλη η βαρύτητα της γρίπης και άλλη του κοινού κρυολογήματος. Είναι καλό να μπορείτε να διακρίνετε τις δύο παθήσεις.

Η σίγουρη διάγνωση γίνεται με  βαμβακοφόρο στυλεό ο οποίος συλλέγει επίχρισμα από τις  εκκρίσεις – μόλις αρρωστήσουμε. Για  περισσότερες λεπτομέρειες για τα τεστ δείτε εδώ (https://labtestsonline.org/understanding/analytes/flu/tab/test/).

Α. Κοινό κρυολόγημα

Α1. Τι είναι το κοινό κρυολόγημα;

Προφανώς  λέγεται κοινό για κάποιο λόγο. Αποτελεί την πιο συχνή αιτιολογία προσέλευσης στο ιατρείο, χαμένων ωρών εργασίας και αποχής από το σχολείο. Ενώ το κρύωμα υποχωρεί γρήγορα, τα συμπτώματα μπορεί να μας ταλαιπωρήσουν μέχρι και 2 εβδομάδες μετά. Αντίθετα με την γρίπη τα συμπτώματα είναι ήπια και συνήθως δεν οδηγεί σε σοβαρές και απειλητικές καταστάσεις για την ζωή. Σύμφωνα με την κλινική Mayo  (http://www.mayoclinic.org/) οφείλεται σε περίπου 100 διαφορετικά είδη ιών – κυρίως όμως σε ρινοιούς, κορονοιούς και τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό. Κοινό κρυολόγημα μπορούμε να κολλήσουμε καθ’ όλη την περίοδο του έτους αλλά κυρίως φθινόπωρο και  χειμώνα. Μεταδίδεται με σταγονίδια που διασπείρονται από αυτόν που νοσεί όταν βήχει ή φτερνίζεται. Αρρωσταίνουμε αν ακουμπήσουμε τη μύτη, το στόμα και τα μάτια μας μετά την επαφή με τις επιφάνειες στις οποίες επικάθονται τα σταγονίδια αυτά.

Α2. Συμπτώματα κρυολογήματος.

Συνήθως ήπια:

  • βουλωμένη μύτη και καταρροή
  • πονόλαιμος
  • φτέρνισμα
  • δεκατική πυρετική κίνηση ή ήπια αυξημένος πυρετός
  • βήχας
  • πονοκέφαλος, αρθραλγίες, μυαλγίες
  • κόπωση

Α3. Θεραπεία.

Είναι μεταδοτικό τις πρώτες 2 μέρες που είμαστε άρρωστοι, οπότε μείνετε σπίτι και ξεκουραστείτε. Τα αντιβιωτικά δεν έχουν καμία θέση. Δεν βοηθούν να μειωθούν οι μέρες νοσηλείας και δεν έχουν προφυλακτική δράση. Χρησιμοποιήστε μη συνταγογραφούμενα φάρμακα (αποσυμφορητικά, παρακεταμόλη και  μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη). Μερικοί χρησιμοποιούν Vit C, εχινάκεια, ψευδάργυρο. Τις πρώτες μέρες  χρειάζεστε φαρμακοποιό και όχι γιατρό. Το κρύωμα θα υποχωρήσει σύντομα. Επισκεφτείτε τον γιατρό σας εάν μετά από μια εβδομάδα δεν έχετε βελτιωθεί ή έχετε υψηλό και επίμονο πυρετό.   Βήχας με συριγμό μπορεί να είναι σύμπτωμα άσθματος ή βρογχίτιδας και χρειάζεται εξέταση από ιατρό.

Α4. Πρόληψη.

Δεν υπάρχει εμβόλιο! Το εμβόλιο της γρίπης δεν καλύπτει το κοινό κρυολόγημα. Αποφεύγουμε  να έρθουμε σε επαφή με αυτούς που νοσούν. Μπαίνουμε στην απομόνωση αν νοσήσουμε εμείς οι ίδιοι. Καλή υγιεινή (πλένουμε τα χέρια μας συχνά και χρησιμοποιούμε απολυμαντικά).

Β. ΓΡΙΠΗ

Β1. Τι είναι η γρίπη;

Είναι και αυτή μία λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Προκαλείται από τους ιούς της ινφλουέτζας A, B, C. Μπορεί να οδηγήσει σε πνευμονία. Αντίθετα από το κοινό κρυολόγημα έχει εποχικότητα από το φθινόπωρο έως την άνοιξη. Μεταδίδεται με τον ίδιο τρόπο του κοινού κρυολογήματος που περιγράψαμε παραπάνω.  Κάθε χρόνο το εμβόλιο της γρίπης αλλάζει με βάση το ποιος ιός έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να προκαλέσει λοίμωξη για τη δεδομένη χρονιά.

Β2. Συμπτώματα.

Παρόμοια με του κοινού κρυολογήματος αλλά συνήθως εντονότερα:

  • βήχας
  • υψηλός πυρετός
  • πονόλαιμος
  • ρίγος
  • έντονες μυαλγίες, αρθραλγίες
  • βουλωμένη μύτη, καταρροή
  • έντονη κόπωση που μπορεί να διαρκέσει μέχρι 2 εβδομάδες
  • κυρίως τα παιδιά, έμετο και διάρροια

Β3. Θεραπεία.

Καλή ενυδάτωση και ξεκούραση. Μη συνταγογραφούμενα φάρμακα. Ποτέ ασπιρίνη στα παιδιά. Ο γιατρός μπορεί να σας συνταγογραφήσει αντιικά φάρμακα. Αυτά τα φάρμακα μπορεί να μειώσουν της μέρες νόσησης και να προλάβουν την πνευμονία αν χορηγηθούν 48 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Β4. Πότε καλούμε τον γιατρό;

Οι ασθενείς που έχουν αυξημένο κίνδυνο για επιπλοκές είναι :

  • άτομα άνω των 50 ετών
  • έγκυες
  • παιδιά κάτω των 2 ετών
  • αυτοί που είναι σε ανοσοκαταστολή (λήψη κορτιζόνης, χημειοθεραπεία, HIV/AIDS)
  • αυτοί που έχουν χρόνια καρδιολογικά / αναπνευστικά προβλήματα
  • αυτοί που πάσχουν από αναιμία, σακχαρώδη διαβήτη, νεφροπάθειες
  • αυτοί που ζουν σε ιδρύματα, κλινικές

Επικοινωνήστε άμεσα εάν εμφανίζετε:

  • πρόβλημα να πάρετε ανάσα
  • σοβαρό πονόλαιμο
  • βήχα με φλέματα κιτρινοπράσινης χροιάς
  • έντονα υψηλό πυρετό
  • δυσφορία στο στήθος

Ρηχή αναπνοή, ευερεθιστότητα ή λήθαργος, άρνηση λήψη τροφής και  υγρών, δυσκολία στην επικοινωνία αποτελούν σοβαρά προβλήματα και χρήζουν άμεσης ιατρικής παρέμβασης.

Β4. Πρόληψη

Η πρόληψη για την γρίπη είναι το εμβόλιο της γρίπης. Επίσης βοηθάνε μερικοί κανόνες υγιεινής.  Πλένουμε καλά και συχνά τα χέρια μας με νερό και σαπούνι ή αλκοολούχα αντισηπτικά. Δεν ακουμπάμε τη μύτη, το στόμα και τα μάτια με τα χέρια μας. Παραμένουμε μακριά από όποιον έχει συμπτώματα γρίπης και κάνουμε τους άλλους να νιώθουν την απουσία μας όταν είμαστε άρρωστοι. Τους επιτρέπουμε να χαρούν την παρέα μας μόνο όταν είμαστε υγιείς…

 

Διαβάστε Περισσότερα

Ο θεσμός του οικογενειακού γιατρού

Ο θεσμός του οικογενειακού γιατρού είναι εδώ.. Η μήπως όχι;

Στο παρακάτω video συνοψίζουμε την κατάσταση της υγείας στην χώρα και τον θεσμό του  οικογενειακού γιατρού.

Διαβάστε Περισσότερα

Kavala night city run

Kavala night city run – Tρέχουμε νύχτα

Εχθές, στις 22/9/18 πήρα μέρος στο kavala night city run. Εάν βρεθήκατε στην Καβάλα γύρω στις 21:00 θα αντιληφθήκατε ότι κάτι συνέβαινε στην πόλη. Όλοι οι κεντρικοί δρόμοι είχαν παραδοθεί στους δρομείς. Ακινητοποιημένα αμάξια, εθελοντές, τροχαία, δημοτική αστυνομία και εμείς να τρέχουμε μέσα στην νύχτα.

Γιορτινή ατμόσφαιρα

Ήταν θα έλεγες σαν γιορτή. Μέσα στην προσπάθεια μου ξεχώρισα κάπου έναν ηλικιωμένο κύριο. Έμοιαζε να έχει ντυθεί επίσημα για να πάει στην όπερα. Μας κοίταζε περήφανα και με κάποιον τρόπο σε παρακινούσε να μην σταματήσεις μπροστά του. Ντροπή να σταματήσεις μπροστά του.

5χλμ

Ο αγώνας διοργανώθηκε για κάποιο φιλανθρωπικό σκοπό. Εγώ βέβαια ούτε που το ήξερα. Η όλη ιστορία ξεκίνησε λίγο στην πλάκα. Τι θα κάνουμε το Σάββατο; Λίγο η περιέργεια λίγο η ανάγκη να κάνουμε κάτι διαφορετικό με οδήγησαν στο να πάρω μέρος στα 5χλμ. Τα 10 χλμ είναι άπιαστο όνειρο για την φυσική μου κατάσταση.

O παλμός τριγύρω μου

Όταν όμως βρίσκεσαι εκεί, ανάμεσα σε άλλους 1200 περίπου ανθρώπους που θα τρέξουν για κάποιο σκοπό δεν έχει και τόσο σημασία η απόσταση. Είσαι εκεί, στο ζέσταμα υπό την house μουσική. Είσαι εκεί περιμένοντας την έναρξη του αγώνα και ακούς τριγύρω σου: Άντε πάμε!!! Πορώθηκα!!! Μετράς μαζί τους το 10,9,8,7,6,5,4,3,2,1 και χωρίς να το καταλάβεις νιώθεις κάτι να σε σπρώχνει. Και πιστέψτε με δεν είναι τα πόδια σου εκεί που σε κάνουν να κινείσαι.

Οι δυσκολίες

Είναι ο ενθουσιασμός, η όμορφη διάθεση, το χειροκρότημα και τα βλέμματα του κόσμου. Βέβαια, μετά από τις πρώτες εκατοντάδες μέτρα θυμάσαι το τραυματισμένο σου γόνατο. Μιλάς στον εαυτό σου, παρακαλάς να μην σε ενοχλήσει για να βγάλεις τον αγώνα. Λίγο πιο κάτω σκέφτεσαι αν κάνεις καλό στην υγεία σου, που υποβάλεις το σώμα σου σε τέτοια δοκιμασία. Και κάπου στη μέση της διαδρομής βρίσκεσαι στο υπέροχο λιμάνι της Καβάλας με θέα την παλιά πόλη, τα ιστιοφόρα, τα ferry boat.Ωραία αίσθηση το kavala night city run.

Δεν εγκαταλείπουμε

Δεν σταματάς εκεί! Μπροστά σε τόσο κόσμο, απλώς δεν σταματάς. Τι να χειροκροτήσουν; Εσένα να σταματάς; Ντοπή. Στα σκαλία της Παναγίας βέβαια  το γόνατο με ενόχλησε, όμως είχα αποφασίσει πια ότι ακόμη και περπατώντας θα φτάσω στο τέρμα. Βλέποντας μπροστά μου 2 γυναίκες να κουβαλάνε ένα μικρό κοριτσάκι (θέλω να πιστεύω ότι δεν του προκάλεσαν εξάρθημα στον αγκώνα από το τράβηγμα στην ανηφόρα..) λες στον εαυτό σου τώρα σφίξε τα δόντια και κάνε μόνο ένα βήμα την φορά. Τίποτα παραπάνω.

Finish line

Μόλις όμως είδα το FINISH να με περιμένει έμοιαζε σαν να μην είχα τρέξει  4.700 μέτρα. Τα τελευταία μέτρα ήταν τα πιο εύκολα, τα πιο γρήγορα και τα πιο καμαρωτά. Είχε τόσο κόσμο που νόμιζες ότι είσαι αθλητής πραγματικός.

Σκέψεις

Μια σπουδαία εμπειρία!! Ένα διαφορετικό Σαββατόβραδο. Το βράδυ στο σπίτι δεν σε νοιάζει τίποτα. Μόνο η κουρασή σου. Που ενέργεια για σκέψεις με άγχος και ανησυχία. Σκεπτόμενος λοιπόν τον αγώνα ξανά και ξανά μου φαίνεται ότι μοιάζει λίγο με την καθημερινότητα μας. Δύσκολη, μερικές φορές αδύνατη. Όμως δεν σταματάς.

Γυμναστείτε, βοηθάει

Εάν δεν μπορείτε να τρέξετε 5 χλμ, κάντε λιγότερα. Περπατήστε!! Βάλτε την άσκηση – στην ζωή σας. Μην σας τρομάζει η κατάσταση της υγείας σας. Υπάρχει σίγουρα κάτι που θα σας ταιριάζει. Μπορεί να νιώσετε κούραση ή ότι χάνετε χρόνο. Όμως η γυμναστική είναι ένα από τα λιγοστά πράγματα στη ζωή που σε αποζημιώνουν. Άμεσα αλλά και μακροπρόθεσμα.

Θα σας δω στο επόμενο kavala night city run

 

Διαβάστε Περισσότερα

Η εγγραφή στον Οικογενειακό γιατρό

Το σύστημα “οικογενειακός γιατρός” δεν λειτουργεί.

Η εγγραφή στον Οικογενειακό γιατρό είναι στην πράξη αδύνατη. Από την πρώτη Αυγούστου έχει γίνει επίσημη έναρξη του θεσμού. Οι γιατροί όμως απουσιάζουμε. Η σύμβαση που προτείνει ο ΕΟΠΥΥ είναι κάκιστη. Οι πενιχρές αμοιβές και οι άσχημοι όροι δεν μας επιτρέπουν να υπογράψουμε την σύμβαση.

Η πίεση που ασκείται από τον ΕΟΠΥΥ

Οι πολίτες έχουν μπερδευτεί. Σε κάθε έντυπο ηλεκτρονικής συνταγής αναφέρεται ότι ο οικογενειακός γιατρός είναι μια δωρεάν παροχή προς τους ασφαλισμένους του ΕΟΠΥΥ. Χαρακτηριστικά γράφει ότι έχει γίνει αυτόματη αντιστοίχιση και ότι μέχρι την επόμενη επίσκεψη σας σε ιατρείο οφείλετε να έχετε επιλέξει οικογενειακό γιατρό. Λίγο αγχωτικό, δεν νομίζετε;

Χωρίς οικογενειακό γιατρό στην ουσία οι ασθενείς

Δεν υπάρχει ημέρα στο ιατρείο που να μην μας ρωτάνε οι ασθενείς τι γίνεται με το θέμα του Οικογενειακού Γιατρού. Παράλληλα ο ΕΟΠΥΥ έκοψε τις συμβάσεις με του παλιούς γιατρούς (οι νέοι γιατροί ήμασταν ούτως η άλλως αποκλεισμένοι) με αποτέλεσμα να εκβιάζονται γιατροί και ασθενείς.

Το σπάνιο είδος των οικογενειακών γιατρών 

Από τους 3000 – 3500 χιλιάδες οικογενειακούς γιατρούς που χρειαζόμαστε μόνο 450 έχουν υπογράψει τη σύμβαση. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο ο θεσμός του οικογενειακού γιατρού είναι ο ακρογωνιαίος λίθος κάθε συστήματος υγείας. Συντελεί στην καλύτερη υγεία των ασθενών και εξοικονομεί χρήματα στα ασφαλιστικά ταμεία.  Όμως για να έχουμε τα σωστά αποτελέσματα θα πρέπει να εφαρμοστεί στον γενικό πληθυσμό και όχι τμηματικά. Εάν δεν καλυφθούν όλοι οι πολίτες το σύστημα είναι άδικο και δημιουργεί ανισορροπίες.

Τυχεροί όσοι πρόλαβαν; Η μάλλον όχι

Έστω ότι είσαστε από τους λίγους που κατάφεραν να κάνουν αντιστοίχιση με κάποιον γιατρό. Τι θα κάνετε στην περίπτωση που για οποιονδήποτε λόγο δεν είστε ευχαριστημένοι; Θεωρητικά έχετε το δικαίωμα να αλλάξετε γιατρό μετά από 6 μήνες. Ποιες είναι όμως οι πραγματικές επιλογές όταν υπάρχουν μόνο 450 σε όλη την Ελλάδα; Τι πίεση νιώθει ο γιατρός να παρέχει υψηλές παροχές για να μην σας χάσει; Καμία!!! Ο γιατρός θα προτιμήσει να πάρει την θέση σας κάποιος άλλος, λιγότερο απαιτητικός. Αυτό δεν είναι οικογενειακός γιατρός. Αυτό είναι δημοπρασία. 

Μία αποτυχημένη διαφημιστική καμπάνια

Ο ΕΟΠΥΥ διαφημίζει ένα προϊόν που δεν υπάρχει στα καταστήματα. Προκαλεί μια ψευδή και μεγάλη προσμονή. Όλοι γνωρίζουν ότι πρώτα φτιάχνεις το προϊόν και μετά αναγγέλλεις την ύπαρξή του. Χωρίς πρώτη ύλη (οικογενειακοί γιατροί) απορώ τι προϊόν θα παραδοθεί στους καταναλωτές (πολίτες).

 

Εδώ θα βρείτε τις πληροφορίες για την εγγραφή σας σε οικογενειακό γιατρό (πληροφορίες για ασθενείς)

Εδώ θα δείτε  την σύμβαση που μας προτείνει ο ΕΟΠΥΥ 

Διαβάστε Περισσότερα

Οικογενειακός γιατρός

Τι λένε τα δεδομένα για τον οικογενειακό γιατρό / πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Στο εθνικό σύστημα υγείας στην Ελλάδα λείπει ο οικογενειακός γιατρός. Τίποτα στην υγεία δεν είναι τόσο σοβαρό όσο η έλλειψη του οικογενειακού γιατρού. Του πιο σημαντικού θεσμού της πρωτοβάθμιας φροντίδας. Είναι αποδεδειγμένο εδώ και δεκαετίες ότι τα συστήματα υγείας που επικεντρώνονται στην πρωτοβάθμια φροντίδα – οικογενειακή ιατρική είναι πιο αποτελεσματικά, πιο αποδοτικά και πιο δίκαια. Έχουμε λιγότερα ποσοστά θανάτων (από όλες τις αιτίες), λιγότερη χρήση των επειγόντων και των νοσοκομείων. Καλύτερη πρόληψη, καλύτερη διαχείριση των καρκίνων, λιγότερες περιττές εξετάσεις και λιγότερη κατανάλωση φάρμακων. Μεγαλύτερη ικανοποίηση των ασθενών και μείωση των ανισοτήτων(1-13).

Γιατί μας χρειάζεται ο πολίτης

Ο οικογενειακός γιατρός είναι ο γιατρός που χρειάζεται περισσότερο ο πολίτης. Οι υπόλοιπες ειδικότητες είναι επικεντρωμένες σε όργανα, παθήσεις, τεχνολογίες, ηλικίες, φύλλο. Ο οικογενειακός γιατρός επικεντρώνεται στον ασθενή. Χτίζεται μια σταθερή σχέση μεταξύ γιατρού-ασθενή – οικογένειας. Αυτή την προσωπική επαφή απολαμβάνουν περισσότερο οι ασθενείς και οι γιατροί. Σχεδόν το 90% των θεμάτων υγείας καθ’ όλη την ζωή των ασθενών καλύπτεται από τον οικογενειακό γιατρό.

Χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν την γενική – οικογενειακή ιατρική

Για τον κάθε ασθενή σημασία έχει ο γιατρός να είναι καλός ακροατής,  να του εξηγεί, να οργανώνει θεραπευτικά πλάνα και να τον καθοδηγεί σε θέματα υγείας. Να τον αντιμετωπίζει σαν άτομο και όχι σαν ασθένεια. Η δουλειά της γενικής ιατρικής είναι από την φύση της αυτή. Οι βασικές αξίες πάνω στις οποίες χτίστηκε η ειδικότητα είναι:

  • η πρόληψη
  • η άμεση αντιμετώπιση προβλημάτων
  • η διαχείριση χρόνιων παθήσεων
  • η παροχή φροντίδας σε ασθενή που πλησιάζει στο τέλος της ζωής του
  •  ο συντονισμός/ καθοδήγηση μέσα στο σύστημα υγείας

Η οικολογία του συστήματος υγείας.

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται στην πράξη η δουλειά του οικογενειακού γιατρού (μερικοί ασθενείς μπορεί να εμφανίζονται σε περισσότερα από ένα γκρουπ).

Green LA, Fryer GE Jr, Yawn BP, Lanier D, Dovey SM. The ecology of medical care revisited. N Engl J Med 2001;344:2022

Εικόνα 1:

  • 327 ασθενείς αναζητούν ιατρική συμβουλή
  • από τους 217 πολίτες που επισκέπτονται γιατρό οι μισοί (113) απευθύνονται σε οικογενειακό γιατρό
  • 21 άτομα απευθύνονται στα νοσοκομεία

 Οικογενειακός γιατρός και κοινωνική ευθύνη

Ο οικογενειακός γιατρός διαχειρίζεται την υγεία των ασθενών του και εξοικονομεί τα χρήματά τους. Σίγουρα δεν θα λύσει όλα τα προβλήματα. Είναι όμως ο ακρογωνιαίος λίθος κάθε συστήματος υγείας που φροντίζει για την επιβίωση του. Η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας παρέχει τα απαραίτητα στους πολίτες. Είναι προς όφελος όλων μας να υπάρχει σωστή διαχείριση των οικονομικών πόρων. Μπορεί επί του παρόντος να μην είμαστε ικανοποιημένοι με τις παροχές αλλά σκεφτείτε το ενδεχόμενο να καταρρεύσει εντελώς το δημόσιο σύστημα υγείας.

 

Σε ποιο γιατρό έχετε αναθέσει να είναι ο οικογενειακός σας γιατρός;

 

 

Βιβλιογραφία

  1. Starfield B. Is primary care essential? Lancet 1994; 344:1129-33.
  2. Bindman AB, Grumbach K, osmond D, Komaromy M, Vranizan K, Lurie n, et al. Preventable hospitalizations and access to health care. JAMA 1995:274:305-11.
  3. Wasson JH, Sauvigne Ae, Mogielnicki RP, Frey WG, Sox CH, Gaudette C, et al. Continuity of outpatient medical care in elderly men. A randomized trial. JAMA 1984;252:2413-7.
  4. Bindman AB, Grumbach K, osmond D, Vranizan K, Stewart AL. Primary care and receipt of preventive services. J Gen Intern Med 1996;11:269-76.
  5. Dietrich AJ, Goldberg H. Preventive content of adult primary care: do generalists and subspecialists differ? Am J Public Health 1984;74:223-7.
  6. the importance of primary care physicians as the usual source of healthcare in the achievement of prevention goals. Am Fam Physician 2000;62:1968.
  7. Ferrante JM, Gonzalez eC, Pal n, Roetzheim RG. effects of physician supply on early detection of breast cancer. J Am Board Fam Pract 2000;13:408-14.
  8. Campbell RJ, Ramirez AM, Perez K, Roetzheim RG. Cervical cancer rates and the supply of primary care physicians in Florida. Fam Med 2003;35:60-4.
  9. Roetzheim RG, Gonzalez eC, Ramirez A, Campbell R, van Durme DJ. Primary care physician supply and colorectal cancer. J Fam Pract 2001;50:1027-31.
  10.  Greenfield S, nelson eC, Zubkoff M, Manning W, Rogers W, Kravits RL, et al. Variations in resource utilization among medical specialties and systems of care. Results from the medical outcomes study. JAMA 1992;267:1624-30.
  11. Forrest CB, Starfield B. the effect of first-contact care with primary care clinicians on ambulatory health care expenditures. J Fam Pract 1996;43:40-8.
  12. Shi L, Starfield B, Politzer R, Regan J. Primary care, self-rated health, and reductions in social disparities in health. Health Serv Res 2002;37:529-50.
  13. Lohr Kn, Brook RH, Kamberg CJ, Goldberg GA, Lei- bowitz A, Keesey J, et al. Use of medical care in the Rand Health Insurance experiment. Diagnosis- and ser- vice-specific analyses in a randomized controlled trial. Med Care 1986;24(9 suppl):S1-87.
Διαβάστε Περισσότερα

Κετογονική δίαιτα μέρος Δ – Ομάδες Ασθενών

Στο μέρος Δ σκοπός μου είναι να συνοψίσω κάποια πράγματα όσον αφορά την κετογονική δίαιτα, να εξετάσουμε ποιοι ενδεχομένως θα έχουν το μεγαλύτερο όφελος και ποιοι δεν είναι οι καταλληλότεροι υποψήφιοι για την δίαιτα.

Απαραίτητη  διευκρίνιση

Πριν όμως αναλύσω τα παραπάνω οφείλω να ξεκαθαρίσω μερικά πράγματα. Όποιος κάνει κετογονική δίαιτα ή οποιαδήποτε άλλη δίαιτα οφείλει να έχει κάνει πρώτα την απαραίτητη εσωτερική ανασκόπηση και να βρει τους δικούς του λόγους κινητοποίησης. Δεν μας ενδιαφέρει εάν ο λόγος είναι «σωστός». Εάν είναι θέμα υγείας ή αισθητικής, πείσματος ή ζήλιας . Αρκεί να είναι δικός μας. Είναι αυτοί οι άκρως προσωπικοί λόγοι που θα μας ωθήσουν να ξεπεράσουμε τα εμπόδια, να αντέξουμε ψυχολογικά τυχόν λάθη και να επιμένουμε εάν τα αποτελέσματα δεν έρχονται τόσο εύκολα όσο θα θέλαμε. Οφείλουμε να παραδεχτούμε πρωτίστως ότι δεν μπορεί να περιμένουμε διαφορετικά αποτελέσματα εάν κάνουμε πάντα τα ίδια πράγματα. Δεν γίνεται να τρώει κάποιος ότι θέλει και να περιμένει το σώμα του με κάποιο μαγικό τρόπο να κάψει τις παραπάνω θερμίδες. Όπως όταν θέλουμε να αποκτήσουμε ένα αντικείμενο πρέπει να το πληρώσουμε και να το προσέχουμε διότι διαφορετικά θα το χάσουμε, εάν θέλουμε να «αγοράσουμε» μία απώλεια κιλών θα την «πληρώσουμε».

Χωρίς αυτοσχεδιασμούς την δύσκολη στιγμή

Η διαδικασία της απώλειας βάρους δεν είναι μια απλή απόφαση που την παίρνουμε στο πόδι. Θα συναντήσουμε δυσκολίες στις οποίες θα πρέπει να έχουμε αποφασίσει από πριν πως θα τις αντιμετωπίσουμε. Χωρίς να πρέπει να αυτοσχεδιάζουμε την δύσκολη στιγμή.  Εάν ξεκινήσουμε μια δίαιτα χωρίς την ανάλογη εγκεφαλική προετοιμασία και δεν έχουμε βρει τον πραγματικό λόγο για τον οποίο θέλουμε να αλλάξουμε, θα αποτύχουμε. Θα αποτύχουμε όπως αποτυγχάνει ο μαθητής που πηγαίνει να δώσει εξετάσεις αδιάβαστος σε ένα μάθημα που δεν πολυσυμπαθεί. Δεν έχει καμία απολύτως σημασία τι πιστεύουν οι άλλοι ότι είναι καλό για εμάς. Μπορεί ο γιατρός να μας πει ότι κινδυνεύει η υγεία μας, μπορεί να μας πει κάποιο αγαπημένο πρόσωπο ότι ξεφύγαμε στα κιλά. Δεν έχει καμία απολύτως σημασία γιατί την δύσκολη στιγμή θα πρέπει μόνοι μας να κάνουμε τις σωστές επιλογές. Ούτε ο γιατρός ούτε κανείς άλλος. Εάν λοιπόν, για εμάς δεν αποτελούν πρόβλημα τα  παραπάνω κιλά, δεν είναι ένα πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε..

Τι θα κερδίσουμε από την κετογονική δίαιτα

Τα κιλά δεν θα εξαφανιστούν με μαγικό τρόπο.  Ούτε μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι αν μετά την απώλεια των κιλών με την κετογονική δίαιτα αρχίσουμε να τρώμε ανεξέλεγκτα θα διατηρηθούμε στα κιλά μας. Η κετογονική δίαιτα όμως θα μας βάλει σε μια διαδικασία επανεκπαίδευσης και αναπροσαρμογής της σχέσης μας με το φαγητό. Θα ξέρουμε πολύ καλύτερα πώς να ελέγξουμε τις λιγούρες, τι να φάμε στην ταβέρνα και πώς να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά μερικές μέρες που «ξεφύγαμε». Θα γνωρίζουμε πολύ καλύτερα πώς να διαχειριστούμε την πείνα μας και πως όλες οι θερμίδες δεν είναι ίδιες. Θα μας βοηθήσει κατά την διάρκεια του αγώνα μας ενάντια στα περιττά κιλά. Η κετογονική δίαιτα με το αίσθημα κορεσμού θα μας βοηθήσει να αναπτύξουμε την απαραίτητη εγκράτεια για να πετύχουμε τον τελικό στόχο.

Ο τελικός στόχος

Ο τελικός μας στόχος πρέπει να είναι μια ισορροπημένη διατροφή χωρίς πολλά περιττά κιλά. Αφού ξεπεράσουμε τα προβλήματα της υπερινσουλιναιμίας με την κετογονική δίαιτα είναι συνετό να περάσουμε στη μεσογειακή δίαιτα. Η μεσογειακή δίαιτα έχει αποδείξει στην πράξη αλλά και σε μακροχρόνιες μελέτες την ανωτερότητά της ως την ασφαλέστερη και πιο πλήρη διατροφική συνήθεια στον κόσμο.

Οι σωστές δίαιτες στους λάθους ανθρώπους

Πιστεύω ότι ο κάθε άνθρωπος οφείλει να τρέφεται όσο το δυνατόν καταλληλότερα με βάση το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται και την κατάσταση της υγείας του.

Φανταστείτε λοιπόν τι όφελος θα μπορούσε να έχει η συμβουλή μου σε ένα παιδάκι που λιμοκτονεί ότι με βάση τις μελέτες η χορτοφαγική διατροφή είναι μία δίαιτα που βοηθάει στην μακροζωία και θα πρέπει να τρέφεται αποκλειστικά με αυτή. Πόσο λογικό θα ήταν εκ μέρους μου να προτείνω κάτι τέτοιο παρακάμπτοντας την θρεπτική αξία ενός κομματιού κρέατος πλούσιο σε πρωτεΐνες, σίδηρο και VitB12; Τι εναλλακτικές έχει αυτό το παιδί; Είναι εφικτό για ένα παιδάκι που ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας να συνδυάσει σωστά τις τροφές και να πάρει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά;

Συνεχίζοντας, πόσο λογικό θα ήταν να προτείνω σε έναν άνθρωπο με οικογενή υπεχοληστερολαιμία μία δίαιτα υψηλή σε λιπαρά (κετογονική δίαιτα); Πόσο λογικό θα ήταν να του κόψω τα χάπια της χοληστερίνης υποσχόμενος ότι με την δίαιτα θα λύσει όλα του τα προβλήματά; Πως θα εξασφαλίσω ότι αυτός ο ασθενής θα τρέφεται αποκλειστικά με λιπαρά που δεν κάνουν κακό στην υγεία του; Η σύσταση αυτή θα ήταν μια σύσταση που ενέχει κινδύνους.

Παρομοίως πόσο λογικό θα ήταν να προτείνω σε ένα παχύσαρκο, σε έναν ασθενή που πάσχει από Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου ΙΙ (ΣΔΙΙ), ή ασθενή με μεταβολικό σύνδρομο, μια δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες που επιβαρύνει την υπερινσουλιναιμία του; Πως θα καταφέρω να αδυνατίσω έναν ασθενή όταν ανατροφοδοτώ τον μηχανισμό που του δημιουργεί το πρόβλημά του;

Πως θα ήταν δυνατόν να βοηθήσω μια νεαρή κοπέλα με προβλήματα ανορεξίας – βουλιμίας εάν της πρότεινα την κατά τα άλλα υπέροχη μεσογειακή δίαιτα, χωρίς να προσπαθήσω να την πείσω να αντιμετωπίσει το ψυχιατρικό υπόβαθρο;

Τα παραπάνω αποτελούν ακραία παραδείγματα. Απλώς όμως θέλω να τονίσω ότι μία λύση δεν κάνει για όλους. Δεν είναι ιατρικά σωστό να μην προσπαθούμε να αντιστρέψουμε την πραγματική αιτία προβλήματος.

Ποιοι ναι, ποιοι όχι

Η κετογονική δίαιτα λοιπόν, είναι μια εξαιρετική δίαιτα για όσους έχουν προβλήματα υπερινσουλιναιμίας (ΣΔΙΙ, μεταβολικό σύνδρομο, πολυκυστικές ωοθήκες, παχυσαρκία),  κινητικότητας (αδυνατούν να γυμναστούν), επιληψίας και αθλητές που θέλουν να μειώσουν το ποσοστό λίπους. Εξαιρετικοί επίσης υποψήφιοι είναι όλοι εκείνοι που έχουν δοκιμάσει τα πάντα και δεν έχουν καταφέρει να μειώσουν επαρκώς τα κιλά τους.  Ίσως αυτό  το μονοπάτι τους βοηθήσει. Δεν προτείνεται σε εγκύους, άτομα με οικογενή υπερχοληστερολαιμία, ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου Ι και άτομα με προβλήματα ψυχιατρικής φύσεως. Καλό θα ήταν να μιλήσετε πρώτα με τον γιατρό σας καθώς υπάρχουν μερικές άλλες παθήσεις οι οποίες θέλουν ειδική παρακολούθηση. Δεν συστήνεται επίσης σε όσους νομίζουν ότι βρήκαν τον μαγικό τρόπο να παρακάμψουν την κοινή λογική. Επιπλέον, η δίαιτα είναι ακατάλληλη για όσους νομίζουν ότι θα πετύχουν τον στόχο τους και μετά είναι ελεύθεροι να τρώνε ότι θέλουν.

Συνοψίζοντας

Συνοψίζοντας αυτό το πολύ μεγάλο κεφαλαίο του οποίου έχω ξύσει μόνο την επιφάνεια θα ήθελα να θυμάστε ότι με βάση τα υπάρχοντα επιστημονικά δεδομένα:

Τι είναι η κετογονική δίαιτα;

  1. Η κετογονική δίαιτα είναι μια δίαιτα μειωμένων υδατανθράκων, επαρκής σε πρωτεΐνη και πλούσια σε λιπαρά.
  2.  Είναι ασφαλής για μια περιορισμένη χρονικό περίοδο κάτω από ιατρική παρακολούθηση και υποστήριξη.
  3.  Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα για να συσταθεί ή να μην συσταθεί σαν μακροχρόνια διατροφική συνήθεια.
  4. Για να έχουμε αποτέλεσμα πρέπει να υπάρχει θερμιδικό έλλειμμα.
  5.  Χάνουμε λίπος διατηρώντας μυϊκό ιστό.
  6.  Έχουμε σχετικά γρήγορη απώλεια βάρους.
  7.  Έχουμε ένα αίσθημα κορεσμού κατά την διάρκεια της.
  8.  Δεν χρειάζεται απαραίτητα η άσκηση.
  9.  Απαιτεί την ανάλογη προσπάθεια και δέσμευση.
  10. Τα κιλά επιστρέφουν εάν δεν αλλάξουμε συνολικά τον τρόπο ζωής μας (lifestyle).

Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να μπείτε σε μια διαδικασία απώλειας βάρους εάν πρώτα δεν έχετε αναθεωρήσει κάποια πράγματα συνολικά για την ζωή σας. Στην ζωή τίποτα δεν κατακτάτε χωρίς κόπο και τίποτα δεν παραμένει στη θέση του αν δεν συνεχίζεις να προσπαθείς

Καλή σας προσπάθεια….

 

About the blog

Υπόλοιπα άρθρα

 

 

Διαβάστε Περισσότερα

Κετογονική δίαιτα (μέρος Γ) – Επίμαχα σημεία.

Η κλασική ποσοστιαία αναλογία συστατικών για να ακολουθήσουμε μια κετογονική δίαιτα είναι 5% υδατάνθρακες, 20-25% πρωτεΐνες και 70-75% λιπαρά. Ναι λιπαρά!!! Πρέπει να τρώμε λιπαρά. Είναι αυτή η ριζοσπαστική αναλογία που προκαλεί ερωτήματα καθώς είναι κάτι το οποίο έρχεται σε αντίθεση με όσα ακούγαμε τόσα χρόνια από τους πάντες. Παρακάτω θα προσπαθήσουμε να δώσουμε την σωστή έκταση των πραγμάτων.

Συνολικός Καρδιοαγγειακός κίνδυνος

Ποια είναι τα επιστημονικά δεδομένα; Η κετογονική δίαιτα αποδεδειγμένα μειώνει τα τριγλυκερίδια (TRG) αυξάνει την καλή χοληστερόλη (HDL) και μειώνει την περιφέρεια μέσης (σπλαχνικό λίπος). Επιφέρει πιθανόν μια μικρή αύξηση της ολικής χοληστερόλης (TOTAL CHOL) και της κακής χοληστερόλης (LDL) τροποποιώντας όμως την δομή της τελευταίας, κάνοντας την λιγότερο επιβλαβή για τα αγγεία (1, 2). Μειώνει το ποσοστό των μικρών LDL που ευθύνονται για τις περισσότερες βλάβες στα αγγεία. (Οι μικρές LDL παραμένουν περισσότερο στον οργανισμό και υφίστανται πιο εύκολα οξείδωση). Όταν μάλιστα το μεγαλύτερο ποσοστό λιπαρών είναι φυτικής προέλευσης που αντέχουν στην θερμική επεξεργασία (πχ ελαιόλαδο), μπορούμε να μειώσουμε την συνολική χοληστερίνη και να αλλάξουμε την σύσταση των LDL (3, 4). Επιπρόσθετα, η κετογονική δίαιτα μειώνει την γλυκόζη νηστείας, την υπερινσουλιναιμία, την γλυκοζηλιωμένη αιμοσφαιρίνη και την Αρτηριακή Πίεση. Δηλαδή μειώνει πολλούς παράγοντες κινδύνου για καρδιοαγγειακά προβλήματα.
Αναφορικά με την ασφάλεια της δίαιτας στο καρδιοαγγειακό τον Μάιο του 2018 παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα μίας μεγάλης μελέτης (5). Συνοπτικά, στην (εικ. 1) θα δείτε όλους τους επιβαρυντικούς παράγοντες να μειώνονται στο γκρουπ που έγινε παρέμβαση (κετογονική δίαιτα). Σε αντίθεση στο γκρουπ με την συμβατική δίαιτα οι τιμές των επιβαρυντικών παραγόντων έχουν αυξητική τάση (εικόνα 2).

 

Εικόνα 1. Γκρουπ κετογονικής διατροφής. Ανάμεσα στα άλλα μειώθηκαν τα φάρμακα (antihypertensive medication ACE or ARB Diuretics, Statin), η φλεγμονή (hsC- reactive protein) και ο συνολικός 10ετής καρδιοαγγειακός δείκτης (10-year ASCVD risk)

 

Eικόνα 2. Γκρουπ συμβατικής θεραπείας. Παρατηρήστε την αυξητική τάση των φάρμακων (antihypertensive medication ACE or ARB Diuretics, Statin), της φλεγμονής (hsC- reactive protein) και του συνολικού 10ετή καρδιοαγγειακού δείκτη (10-year ASCVD risk).

Διατροφική συνήθεια ή διαιτητική παρέμβαση;

Εκτός από την παραπάνω μελέτη υπάρχουν αρκετές μελέτες μακροχρόνιας παρακολούθησης που υποστηρίζουν την ασφάλεια της κετογονικής δίαιτας.  Να σας υπενθυμίσω ότι η κετογονική δίαιτα προτείνεται από παιδιάτρους για παιδία που έχουν προβλήματα επιληψίας. Αυτό νομίζω ότι από μόνο του λέει πολλά. Είναι  λοιπόν τόσο ασφαλής ώστε να μπορούμε να την υιοθετήσουμε για εφ’όρου ζωής διατροφή; Παρόλο που μερικοί τρέφονται αποκλειστικά με βάση τα πρότυπα της κετογονικής δίαιτας δεν νομίζω ότι χρειάζεται να στερηθούμε για πάντα τους υδατάνθρακες. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την κετογονική δίαιτα ως ένα αποτελεσματικότατο θεραπευτικό μέσο βραχυχρόνιας θεραπείας. Άπαξ και φτάσουμε στο επιθυμητό βάρος, μειώσουμε την χρήση των φαρμάκων και την φλεγμονή, μπορούμε να επιστρέψουμε σταδιακά στην μεσογειακή διατροφή. Μη συγχέουμε όμως τη μεσογειακή διατροφή των κατοίκων της Κρήτης του 1950 με την διατροφή δυτικού τύπου που ακολουθούμε σήμερα στην Ελλάδα. Δεν φτάνει να ζει κανείς στην Μεσόγειο για να ισχυρίζεται ότι ακολουθεί μεσογειακή διατροφή.

Κετογονική γρίπη

Άλλο ένα επίμαχο σημείο που απαιτεί την προσοχή μας είναι η λεγόμενη «κετογονική γρίπη». Τις πρώτες ημέρες της δίαιτας κατά την κατανάλωση του γλυκαγόνου και την στροφή του μεταβολισμού προς την καύση του λίπους μπορεί να νιώσουμε κάποια γενικά συμπτώματα. Κόπωση, αδυναμία, κεφαλαλγία, αδιαθεσία, αϋπνία, έντονη επιθυμία για γλυκό. Κάποιοι τρομάζουν και διακόπτουν γρήγορα τη δίαιτα. Συνήθως είναι αυτοί που στην πραγματικότητα είναι απροετοίμαστοι. Έχουν διαλέξει αυτή την δίαιτα για δοκιμή χωρίς να φροντίσουν να ενημερωθούν επαρκώς. Λόγω των συμπτωμάτων πείθονται ότι κάνουν άλλη μια ανόητη χημική δίαιτα που κυκλοφορεί στο ιντερνέτ. Η αλήθεια είναι ότι αυτά τα συμπτώματα είναι προσωρινά και με την κατάλληλη υποστήριξη υποχωρούν γρήγορα. Χρειάζεται λίγο υπομονή και πολύ σύντομα θα νιώθουμε περίφημα. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα συμπτώματα σηματοδοτούν την έναρξη καύσης λίπους. Ότι τα δύσκολα πέρασαν και πως από αυτό το σημείο και μετά θα έχουμε όλα τα οφέλη της δίαιτας.

Χωρίς υδατανθράκες

Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο της κετογονικής δίαιτας είναι η στέρηση των υδατανθράκων. Οι περισσότεροι που θα ακούσουν ότι  κατά την διάρκεια της δίαιτας δεν πρέπει να φάτε υδατάνθρακες θα αναρωτηθούν και θα ρωτήσουν πως είναι δυνατόν να ζήσει κανείς χωρίς υδατάνθρακες. Όπως έχω ήδη αναφέρει στο μέρος Β όχι μόνο είναι εφικτό αλλά και υπό την κετογονική δίαιτα έχουμε τεράστια αποθέματα ενέργειας. Παρόλο αυτά εάν δεν είμαστε αποφασισμένοι ότι θα κόψουμε τους υδατάνθρακες για όσο καιρό χρειαστεί, η δίαιτα δεν κάνει για εμάς. Δεν είναι εύκολη απόφαση. Όσοι δεν μπορούν να συμβιβαστούν με αυτή την απαραίτητη λεπτομέρεια δεν μπορούν και δεν πρέπει να μπουν σε αυτή την διαδικασία. Η δίαιτα δεν λειτουργεί εάν την διακόπτουμε συχνά με την πρόσληψη υδατανθράκων πάνω από 50γρ την ημέρα. Σε περίπτωση αναστολής της κέτωσης πάμε 3 μέρες πίσω στην λιπόλυση. Ενώ για να μπούμε ξανά στην φάση της κέτωσης θα πρέπει να περάσουμε άλλη μια φορά το κατώφλι των προαναφερθέντων συμπτωμάτων.

Η περίεργη δέσμευση

Η κετογονική δίαιτα είναι μία δίαιτα. Αυτό σημαίνει ότι για να δούμε αποτελέσματα πρέπει να κάνουμε την ανάλογη προσπάθεια. Δεν είναι μαγεία. Κανείς δεν σας υπόσχεται αποτελέσματα χωρίς την ανάλογη δέσμευση. Για να υπάρξει η επιθυμητή απώλεια βάρους πρέπει να προσλαμβάνουμε λιγότερες θερμίδες από αυτές που έχουμε ανάγκη. Εάν κάνοντας κετογονική δίαιτα προσλαμβάνουμε παραπάνω θερμίδες από όσο χρειαζόμαστε θα βάλουμε κιλά. Ποιο είναι λοιπόν το όφελος του να κάνει κάποιος αυτή την δίαιτα; Είναι το αίσθημα κορεσμού και οι μικρές διακυμάνσεις της ινσουλίνης που μας επιτρέπουν να μειώσουμε αρκετά τα γεύματα. Στο σύνολο περιορίζεται η ημερήσια πρόσληψη θερμίδων. Ενώ λοιπόν είμαστε σε διαδικασία απώλειας κιλών μπορούμε (θεωρητικά τουλάχιστον) να συνεχίσουμε επ’ αόριστο. Αυτή η  μεγάλη διάρκεια στην εφαρμοφή της δίαιτας είναι που εξασφαλίζει το αποτελέσμα.

 

Στο επόμενο μέρος (μέρος Δ) θα δούμε ποιοι μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο.

 

Βιβλιογραφία:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19641727
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16652223
3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27457635
4. https://academic.oup.com/jn/article/136/2/384/4664306
5. https://cardiab.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12933-018-0698-8

 

Διαβάστε Περισσότερα

Κετογονική Δίαιτα (μέρος Β) – Βιοχημεία

 Συνεχίζοντας την προσπάθεια επεξήγησης της κετογονικής δίαιτας θα αναφερθώ σε μερικά σημεία κλειδιά. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω τα πιο βασικά για να μην κουράσω. Προτιμώ να καταλάβουμε τον τρόπο λειτουργίας συνολικά και όχι τις βιοχημικές λεπτομέρειες. Ελπίζω να είναι αρκετό.

Ένα απλό παράδειγμα

Φανταστείτε λοιπόν ένα βυτιοφόρο καυσίμων. Μεταφέρει μερικές χιλιάδες λίτρων καυσίμων. Ο οδηγός του όμως οφείλει να σταματάει τακτικά για να εφοδιάσει το ρεζερβουάρ του. Διαφορετικά θα μείνει στη μέση του δρόμου. Σκεφτείτε εάν υπήρχε κάποιος τρόπος ώστε η μηχανή του να τροφοδοτηθεί άμεσα από το βυτίο. Πρακτικά το βυτιοφόρο αυτό θα ήταν σε θέση να διανύσει χιλιάδες χιλιόμετρα χωρίς καμία στάση. (Κρατήστε την εικόνα αυτή για την ώρα, θα επανέλθουμε αργότερα).

Διατροφή

Όσον αφορά την διατροφή, οι τροφές που προσλαμβάνουμε εκτός από τα απαραίτητα μέταλλα, ιχνοστοιχεία και βιταμίνες  περιέχουν φυτικές ίνες, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λιπαρά. Τα τελευταία τρία συστατικά είναι αυτά που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για να παράξει ενέργεια. Εάν προσλάβουμε περισσότερο από αυτό που έχουμε ανάγκη αποθηκεύουμε την περίσσεια ενέργειας σε λίπος.

Η ινσουλίνη

Στην διαχείριση όλης αυτής της προσλαμβανόμενης ενέργειας δεν υπάρχει πιο σημαντικό μόριο στο ανθρώπινο σώμα από την ινσουλίνη. Είναι η αναβολική ορμόνη που μεταφέρει την γλυκόζη μέσα στα κύτταρα, προάγει την αναδόμηση του μυϊκού ιστού και την λιποαποθήκευση. Η ινσουλίνη εκκρίνεται από το πάγκρεας μόλις ο οργανισμός μας αντιληφθεί την παρουσία σακχάρων (υδατανθράκων).

Γιατί παχαίνουμε;

Η εγκατάλειψη της μεσογειακής δίαιτας και η πρόσληψη πολλών απλών υδατανθράκων σε συνδυασμό με πολλά λιπαρά και λίγες φυτικές ίνες είναι το χειρότερο πρότυπο διατροφής. Η περίσσεια προσλαμβανόμενης ενέργειας αποθηκεύεται σαν λίπος (υπό την δράση της ινσουλίνης) το οποίο επιφέρει την λεγόμενη ινσουλινοαντίσταση. Δηλαδή χρειαζόμαστε περισσότερη ινσουλίνη για να έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα. Το πάγκρεας εξαναγκάζεται να αυξάνει όλο και περισσότερο την έκκριση της ινσουλίνης βάζοντας τον οργανισμό σε αναβολικό στάδιο. Όταν ο οργανισμός μας βρίσκεται σε αναβολική φάση (αυξημένη ικανότητα σύνθεσης) είναι σχεδόν αδύνατο να χάσουμε κιλά. Εάν δεν μειωθεί η ινσουλίνη το λίπος δεν μπορεί να κινητοποιηθεί από τις αποθήκες του. Χωρίς, λοιπόν, να το αντιλαμβανόμαστε πυροδοτούμε έναν ανατροφοδοτούμενο κύκλο υπερέκκρισης ινσουλίνης και παχυσαρκίας (↑Ινσουλίνη → αποθήκευση λίπους → ↑↑Ινσουλίνη → επιπλέον αύξηση λίπους → ↑↑↑ ινσουλίνη και ούτω καθ’ εξής).

Τι κάνει η κετογονική δίαιτα;

Εδώ ακριβώς είναι η καταλυτική βοήθεια της κετογονικής δίαιτας. Περιορίζοντας τους υδατάνθρακες σε κάτω από 50γρ/ ημερησίως περιορίζουμε στο ελάχιστο την έκκριση ινσουλίνης. Διακόπτεται η αναβολική της δράση και δημιουργείται το κατάλληλο υπόστρωμα για απώλεια βάρους. Μόλις ο οργανισμός μας καταναλώσει την γλυκόζη και τις αποθήκες της (γλυκογόνο), στρέφεται στο λίπος. Αρχίζουμε να καίμε λίπος, για να καλύψουμε τις ανάγκες μας σε ενέργεια.

Ποια τα επιμέρους οφέλη;

Ας θυμηθούμε τώρα την νεαρή μαμά από το μέρος Α και τα επίπεδα ενεργείας που είχε σε συνδυασμό με την εφορία που ένιωθε. Είναι μετρημένο ότι η καύση 1γρ λιπαρού οξέως σε σχέση με την καύση 1γρ γλυκόζης αποδίδει σχεδόν 4πλάσια ποσά ενέργειας. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι στο ανθρώπινο σώμα οι αποθήκες γλυκόζης είναι περίπου 600-800γρ (ρεζερβουάρ βυτιοφόρου) ενώ το λίπος είναι μερικές δεκάδες κιλά (βυτίο), γίνεται σαφές ότι η ενέργεια που μπορεί να παραχθεί από την καύση λίπους είναι πρακτικά ανεξάντλητη. Σε θεωρητικό επίπεδο όποιος βασίζει τις μεταβολικές του ανάγκες στην γλυκόζη είναι εξαναγκασμένος να τρώει συχνά για να γεμίζει το ρεζερβουάρ του. Όποιος στηρίζεται στο λίπος έχει συνεχή και ασταμάτητη ροή ενέργειας. Δεν χρειάζεται να μπω σε λεπτομέρειες γιατί θα ξεφύγουμε από το θέμα. Είναι πιο εύκολο να θυμόμαστε ότι εξαναγκάζουμε το βυτιοφόρο να κινείται χρησιμοποιώντας το καύσιμο του βυτίου και όχι του ρεζερβουάρ.

Γιατί ονομάστηκε κετογονική δίαιτα

Άλλο ένα σημαντικό κομμάτι της κετογονικής δίαιτα στο οποίο οφείλει και την ονομασία της εξάλλου είναι τα προϊόντα που παράγονται από την διάσπαση των λιπαρών οξέων – τα κετονοσώματα. Τα κετονοσώματα έχουν ξεχωριστές ιδιότητες στον ανθρώπινο οργανισμό. Αποτελούν υψηλότατης ποιότητας καύσιμο (κηροζίνη) για τα νευρικά, τα καρδιακά και τα μυϊκά κύτταρα χαρίζοντας ταυτόχρονα το αίσθημα κορεσμού. Δεν πεινάμε. Ενώ λοιπόν αρχίζουμε να χάνουμε λίπος να έχουμε περισσότερη ενέργεια η ανάγκη για συχνή λήψη τροφής καταστέλλεται. Αυτό βοηθάει τους ασθενείς να ακολουθήσουν την δίαιτα πιο εύκολα. Η μοναδικότητα όλων αυτών των χαρακτηριστικών κάνουν την κετογονική δίαιτα ένα σπουδαίο εργαλείο για απώλεια περιττών κιλών.

Πως όμως επιτυγχάνει κανείς τις ευεργετικές επιδράσεις της κετογονικής διατροφής? Υπάρχουν μελανά σημεία? Μπορεί να εφαρμοστεί από όλους? Ποιοι είναι αυτοί που θα έχουν τα περισσότερα οφέλη? Για πόσο καιρό μπορεί κανείς να είναι υπό μια τέτοια διατροφή?

Αυτά όλα θα το εξηγήσουμε στο μέρος Γ.

Διαβάστε Περισσότερα

Κετογονική Δίαιτα (μέρος Α) – Εισαγωγή

 Έχω πολύ καιρό να γράψω κάποιο άρθρο για το blog, όμως πιστεύω ότι όταν δεν έχεις να πεις κάτι, είναι καλύτερα να μην μιλάς άσκοπα. Προτιμώ να μην ζητιανεύω  την προσοχή του κόσμου με ανούσιες δημοσιεύσεις μόνο και μόνο για να τους θυμίσω ότι υπάρχω.

Προσωπική αναζήτηση

 Όλο αυτό το διάστημα απουσίας με απασχολούσε το κομμάτι της διατροφής και της άσκησης. Ποια είναι η καλύτερη διατροφή; Πως θα βελτιώσω  την σωματοδομή μου; Πως θα βελτιώσω τα αποτελέσματα των εργαστηριακών μου εξετάσεων; Είναι για μένα καίρια ζητήματα. Υπό την ιατρική ιδιότητα όταν έρχομαι σε επαφή με μία νέα γνώση συνηθίζω να εξετάζω τα δεδομένα επιστημονικά χωρίς να υιοθετώ απερίσκεπτα ότι ακούω. Μαθαίνοντας λοιπόν (αυτό που πολλοί αθλητές γνωρίζουν εδώ και καιρό) για την κετογονική δίαιτα αποφάσισα να ασχοληθώ με το θέμα. Κάνοντας μία ανασκόπηση σε μελέτες και διάφορα άλλα δεδομένα αποφάσισα να γράψω αυτό το άρθρο γιατί πιστεύω ότι η κετογονική δίαιτα έχει πολλά να προσφέρει. Εάν εφαρμοστεί σωστά και για κάποιο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Η νεαρή μητέρα

  Τα πράγματα ξεκίνησαν κάπως ανορθόδοξα. Είχα διαβάσει κάποια άρθρα στο παρελθόν αλλά δεν είχα δώσει την ανάλογη προσοχή. Στην πράξη το πρώτο ερέθισμα μου το έδωσε μια νεαρή μαμά που με επισκέφθηκε στο ιατρείο. Ήρθε για να συζητήσουμε τα αποτελέσματα των εξετάσεών της. Κατά την συνομιλία μας μου ανέφερε ότι ακολουθεί μια συγκεκριμένη διατροφή της οποία εγώ τότε δεν γνώριζα την ονομασία. Ενώ η διατροφή που ακολουθούσε ήταν κάτι αντισυμβατικό για τα δεδομένα μου μετά εκπλήξεως τα εργαστηριακά της αποτελέσματα ήταν ιδανικά. Μου ανέφερε μάλιστα ότι τον τελευταίο καιρό είχε καταφέρει επιτέλους να χάσει αρκετά κιλά.  Ένιωθε υπέροχα και της φαινόταν να έχει τεράστια και ανεξάντλητα ποσά ενέργειας. Παρόλο που την άκουγα με μεγάλη δυσπιστία, ευτυχώς για μένα δεν της έδωσα την λάθος συμβολή να διακόψει την διατροφή της. Όπως ανακάλυψα αργότερα η διατροφή που ακολουθούσε βασίζεται στις αρχές της κέτωσης

Η επιστημονική επιβεβαίωση

 Το δεύτερο και πιο σημαντικό ερέθισμα ήρθε στο Πανελλήνιο Συνέδριο Παχυσαρκίας που παρακολούθησα στην Αθήνα. Από όλες τις ομιλίες, που πάνω κάτω μοιάζουν πάντα μεταξύ τους, ξεχώρισα μια. Ο τίτλος της ομιλίας ήταν: «ΚΕΤΟΓΟΝΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ». Ένα συνάδελφος γιατρός μας εξήγησε τι ακριβώς σημαίνει  κετογονική δίαιτα και μας ανέλυσε λεπτομερώς τα βιοχημικά μονοπάτια  που ακολουθεί το σώμα μας σε αυτή την κατάσταση. Ξαναθυμήθηκα λοιπόν, το μάθημα της βιοχημείας και τους πολλούς εναλλακτικούς μεταβολικούς δρόμους που έχει αναπτύξει το ανθρώπινο σώμα για να παράξει ενέργεια και να αυτοσυντηρηθεί. Ακόμη και στις πιο δύσκολες συνθήκες. Οφείλω να ομολογήσω πως το μάθημα της βιοχημείας μετά την εξεταστική το είχα ξεχάσει πολύ γρήγορα γιατί είναι γεμάτο από χημικές ενώσεις, ένζυμα, συνένζυμα και περίεργες ονομασίες. Δεν είναι εξάλλου εύκολο να θυμάσαι το β-υδροξυβουτιρικό οξύ και άλλα τέτοιες παρόμοιες ονομασίες από το πρώτο έτος της ιατρικής, περί το 1998. Καθώς ο ομιλητής μας παρουσίαζε τα μοναδικά οφέλη της κετογονικής δίαιτας θυμήθηκα  την ασθενή που μου περιέγραφε τις φανταστικές επιδράσεις της διατροφής που ακολουθούσε στο σώμα της. Αυτό ήταν!! Σκέφτηκα αμέσως ότι μπορεί με αυτόν τον τρόπο να επιτύχω τους προσωπικούς μου στόχους. Έπρεπε να μάθω περισσότερα πράγματα για την κετογονική διατροφή. Έτσι ξεκίνησε μια εμμονική ενασχόληση με το αντικείμενο.

Η παρερμηνεία του όρου

 Δυστυχώς πολύ λίγοι γιατροί γνωρίζουν πολλά πράγματα για την διατροφή. Ανάμεσα σε αυτούς είμαι και εγώ βέβαια. Στην ιατρική σχολή και κατά  την διάρκεια της ειδικότητας η εκπαίδευσή μας επικεντρώνεται σε άλλους τομείς. Ένα μεγάλο ποσοστό των γιατρών αρκούμαστε στο πολύ απλό «φάε λιγότερα λιπαρά και ασκήσου περισσότερο». Οι περισσότεροι λέμε την παραπάνω ατάκα και ξεμπερδεύουμε. Μεταφέρουμε το πρόβλημα στον ασθενή. Εάν δεν πετύχει τον στόχο γιατί δεν εφαρμόζει την πιο απλή οδηγία του κόσμου είναι δικό του πρόβλημα. Δυστυχώς όμως πάρα πολλοί άνθρωποι δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα με αυτή την τακτική. Όπως θα δούμε παρακάτω υπάρχει εξήγηση γι’ αυτό.

 Συγκεκριμένα μάλιστα για την κετογονική δίαιτα υπάρχει μια μεγάλη παρανόηση από τους γιατρούς. Μπερδεύουμε την κετογονική διατροφή με την κετοξέωση. Μια εντελώς διαφορετική κατάσταση που προκαλείται σε αρρύθμιστους Σακχαροδιαβητικούς ασθενείς  τύπου Ι από την παντελή έλλειψη ινσουλίνης. Εάν λοιπόν ακούσετε κάποιον να σας λέει ότι η κετογονική δίαιτα είναι επικίνδυνη πιθανότατα  εννοεί ότι η κετοξέωση είναι επικίνδυνη. Αυτός έχει στο μυαλό του άλλο πράγμα και εσείς άλλο.

Η ασφάλεια της δίαιτας

Όσον αφορά την ασφάλεια να σας αναφέρω ότι τα νεογνά με αποκλειστικό θηλασμό είναι σε μια κατάσταση κέτωσης τους πρώτους έξη μήνες της ζωής τους. Η σύσταση του ανθρώπινου γάλακτος (55% λιπαρά, 39% υδατάνθρακες, 6% πρωτεΐνες) εξασφαλίζει ότι ο εγκέφαλος μας δεν θα στερηθεί τα τεράστια ποσά ενέργειας που απαιτεί για συντήρηση και ανάπτυξη. Η φύση δεν θα μπορούσε να μην μας δώσει το καλύτερο για την ανάπτυξή του νευρικόυ μας συστήματος σε μία τόσο ευαίσθητη περίοδο. Εάν αυτό ήταν λάθος πολύ απλά δεν θα υπήρχαμε σαν είδος με αυτή την μορφή που είμαστε τώρα. Τουναντίον κάποιοι ερευνητές πιστεύουν ότι στην κέτωση οφείλεται ο πολύ μεγάλος εγκέφαλος των νεογνών(1). Είναι σημαντικό να αναφέρω επίσης ότι κετογονική διατροφή χρησιμοποιείται από το 1920 έως και  σήμερα από παιδονευρολόγους. Την εφαρμόζουν σαν θεραπευτικό μέσο για να περιορίσουν τις επιληπτικές κρίσεις των παιδιών που δεν ανταποκρίνονται στην φαρμακευτική αγωγή ή έχουν κάποια αντένδειξη στο να λάβουν αυτά τα φάρμακα. Υπάρχει συνολικά ένα τεράστιο ενδιαφέρον γενικότερα από την σύγχρονη νευρολογία στην ευεργετική δράση των κετονοσωμάτων στον εγκέφαλο και τις εκφυλιστικές  νόσους (Alzheimer, Parkinson).

Τι είναι λοιπόν η κετογονική δίαιτα;

Κατά την κετογονική δίαιτα περιορίζουμε αυστηρά (20-50γρ/ ημερησίως) την πρόσληψη των υδατανθράκων (ρύζι, μακαρόνια, πατάτες, ψωμί, φρούτα, όσπρια, γλυκά). Με αποτέλεσμα ο οργανισμός να κάνει μια βιοχημική στροφή και να χρησιμοποιεί το λίπος για να συντηρηθεί.

 Προφανώς τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Στο μέρος Β θα αναφερθούμε αναλυτικότερα σε κάποια βασικά στοιχεία της διατροφής, τον μηχανισμό της κέτωσης και πως μπορούμε να την χρησιμοποιήσουμε για ένα χρονικό διάστημα ως θεραπευτικό μέσο για παθήσεις όπως ο Σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ και η παχυσαρκία.

Βιβλιογραφία

  1. 2 Cunnane, 2003

Διαβάστε Περισσότερα

Διαβητολόγος στη Δράμα

Σύμφωνα με την ετυμολογική εξήγηση της λέξης (διαβήτης + λόγος), διαβητολόγος είναι αυτός που ασχολείται, μελετάει ή γράφει  για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ).  Ανέκαθεν το συνδετικό «λόγος»  το χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να περιγράψουμε κάποιον που γνωρίζει πολύ καλά ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, όπως θεό-λόγος, πνευμονο-λόγος, καρδιο-λόγος και ούτω καθεξής.  Στην προκειμένη περίπτωση αναφέρεται, σε εκείνο τον γιατρό που γνωρίζει άψογα τα περί ΣΔ. Κανονικά δηλαδή θα έπρεπε να είναι ένας όρος επεξηγηματικός και επιτιμητικός που έρχεται ως αποτέλεσμα της ενασχόλησης με το θέμα. Όχι η αιτία έλξης ασθενών.

Επειδή όμως οι καιροί είναι χαλεποί και ο ΣΔ μία πολύ συχνή πάθηση πολλοί τον οικειοποιούνται (χωρίς την κατάλληλη εκπαίδευση) προκειμένου να προσελκύσουν ασθενείς. Να τονίσω ότι αυτό δεν είναι μία αποκλειστικότητα των γιατρών που ιδιωτεύουν (αν και είναι η πλειονότητα). Σε κάποιες  θέσεις διαβητολογικών ιατρείων του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ) υπάρχουν γιατροί που δεν έχουν κανένα επίσημο αποδεικτικό της εξειδίκευσή τους. Επειδή όμως ανήκουν στο ΕΣΥ κανείς δεν λέει τίποτα. Γιατί άραγε να παρατηρείται αυτό το φαινόμενο; Τα συμφέροντα είναι τόσο τεράστια ώστε ιατρικές ειδικότητες να σκοτώνονται προκειμένου να αποκτήσουν την προνομιακή αποκλειστικότητα της χρήσης του ονόματος “Διαβητολόγος”. Συγκεκριμένα στην Ελλάδα ο όρος “Διαβητολόγος” μέχρι πρότινος δεν υπήρχε επίσημα και είναι πλέον σοβαρότατος λόγος διαμάχης μεταξύ Ενδοκρινολόγων, Παθολόγων, Γενικών Ιατρών και Παιδιάτρων (διαβάστε εδώ)

Μια ειδική αναφορά οφείλουμε να κάνουμε στους «διαβητολόγους» του διαδικτύου. Πληρώνοντας μερικές εκατοντάδες ευρώ σε εταιρίες με διαδικτυακούς επαγγελματικούς καταλόγους μπορεί κανείς να προβληθεί αν το επιθυμήσει και σαν αστροναύτης. Εκεί λοιπόν (με το ανάλογο αντίτιμο για την κάθε ονομασία) επικρατεί πραγματικά ένα χάος. Ο έλεγχος της ορθότητας των πληροφοριών είναι ανύπαρκτος. Οι ασθενείς συχνότατα εξαπατώνται, καθώς κάποιοι χρησιμοποιούν τον όρο καταχρηστικά και χωρίς την απαραίτητη  πιστοποίηση. Όσοι αντλούμε πληροφορίες από το διαδίκτυο οφείλουμε να κάνουμε την ανάλογη διασταύρωση της πληροφορίας. Ειδικότερα όμως στην ιατρική ο προβαλλόμενος  θα έπρεπε να  πιστοποιεί τις κλινικές του δεξιότητες με επίσημα έγραφα.

Ευτυχώς μέσω της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρίας γίνεται μια προσπάθεια αποσαφήνισης του τίτλου και του ποιος δικαιούται να τον χρησιμοποιεί. Τουλάχιστον στο μέλλον θα εξασφαλίζεται για τον ασθενή ένα ελάχιστο επίπεδο ικανοτήτων και γνώσεων όσων δικαιωματικά χρησιμοποιούν τον όρο. (Όσο για το θέμα της προβολής στο διαδίκτυο χρειάζεται μια συνολικότερη λύση που ξεπερνάει τις αρμοδιότητες μια ιατρικής εταιρίας. Στο διαδίκτυο ο καθένας μας είναι πιθανότατα το επόμενο θύμα εξαπάτησης).

Τι γίνεται όμως στην πράξη και στην καθημερινότητα των ασθενών; Πόσο επηρεάζονται από αυτή τη διαμάχη μεταξύ ειδικοτήτων;

Τον ασθενή δεν τον ενδιαφέρουν τόσο οι τίτλοι όσο η ουσία. Απλώς πιστεύει ότι αφού κάποιος τολμά να αποκαλείται “διαβητολόγος” θα είναι και ο κατάλληλος να προσφέρει την καλύτερη δυνατή λύση. Δυστυχώς αυτό δεν επαληθεύεται πάντα. Είτε γιατί κάποιοι ψεύδονται είτε γιατί κάποιοι παρά τον τίτλο δεν ασχολούνται με τον ασθενή πραγματικά. Πίσω από τον τίτλο κρυφοκοιτάζουν τα οικονομικά οφέλη και τίποτα άλλο. Ενώ οι περισσότεροι διαβητολόγοι είναι σπουδαίοι γιατροί δεν είναι λίγοι οι ασθενείς που επισκέπτονται καθηγητές διαβητολόγους, διευθυντές διαβητολόγους, διάσημους διαβητολόγους, που αδυνατούν να δώσουν λύσεις. Πολλές φορές οι «γκουρού» είναι καλοί μόνο για μελέτες και ομιλίες. Τα ξέρουν όλα, αλλά δεν έχουν τον χρόνο να ακούσουν την ιστορία του ασθενή τους. Οι θεραπείες που προτείνουν είναι ιδανικές και επιστημονικά ορθότατες αλλά δεν τις ακολουθεί κανείς γιατί είναι μη εφαρμόσιμες.

Από την άλλη υπάρχουν εξαιρετικοί συνάδελφοι οι οποίοι δεν έχουν επίσημα τον τίτλο του διαβητολόγου. Είτε γιατί παλιότερα δεν ήταν απαραίτητος ο τίτλος για να ασχοληθεί κάποιος γιατρός με μία από τις πλέον πιο συχνές παθήσεις, είτε γιατί ήταν αποκλεισμένοι από τα μεγάλα εκπαιδευτικά κέντρα. Η έλλειψη κατάλληλων γνωριμιών και άλλων παρόμοιων καταστάσεων που κανείς δεν αναφέρει, πάντα επηρεάζουν. Αυτοί λοιπόν οι «διαβητολόγοι» έχουν αποκτήσει μεγάλη πείρα στη διαχείριση των διαβητικών ασθενών λόγω της αγάπης τους με την συγκεκριμένη πάθηση. Έχουν μεριμνήσει να επιμορφωθούν επαρκώς σε τέτοιο βαθμό που να υπερκαλύπτουν τις ανάγκες των ασθενών τους.

Ποιος είναι λοιπόν ο κατάλληλος διαβητολόγος για τον ασθενή; Αυτός που ψεύδεται για την εκπαίδευσή του ή αυτός που κάνει την δουλειά χωρίς τυμπανοκρουσίες; Αυτός που δεν ενημερώνεται ή αυτός που αγαπάει το αντικείμενο και μεριμνά για την συνεχή βελτίωση των γνώσεων του; Αυτός που είναι απόμακρος και ξερόλας ή αυτός ο οποίος είναι δίπλα στον ασθενή. Αυτός με τα πτυχία ή αυτός που πετυχαίνει τον στόχο με ή χωρίς τίτλο; Αυτός που είναι “διαβητο-λόγος” ή αυτός που δίνει λύσεις στο πρόβλημα; Ωραίοι οι τίτλοι και απαραίτητοι γιατί εξασφαλίζουν τον ασθενή.

Ή μήπως όχι πάντα;

 

 

Κων/νος Βολιώτης

MSc Διαβητολογίας

Διαβάστε Περισσότερα